Azja-Pacyfik

Wspominki historyczne

Pismo nasze, zainicjowane w 1998 roku, było pierwszym w Polsce zajmującym się politycznymi i społecznymi problemami współczesnej Azji Wschodniej. Powstało ono z inicjatywy i we współpracy kilku osób. Wśród nich był prof. Władysław Góralski, badacz politycznych i międzynarodowych spraw Azji, przez wiele lat związany z Polskim Instytutem Spraw Międzynarodowych (zmarł w 2008 r.). Inną ważną postacią wśród założycieli był prof. Sławoj Szynkiewicz, uznany etnolog i badacz spraw etnicznych oraz narodowych w Azji (z Instytutu Archeologii i Etnografii PAN), który został redaktorem naczelnym pierwszego tomu (1/1998). On też nadał pismu formę, jaka w dużym stopniu przetrwała do dzisiaj. W „grupie inicjatywnej” znajdował się również prof. Kazimierz Starzyk, ceniony badacz spraw gospodarczych Azji Wschodniej ze Szkoły Głównej Handlowej, jak też niżej podpisany, badacz myśli, kultur i przemian politycznych Chin, wówczas zatrudniony w Instytucie Studiów Politycznych PAN.

Dodając nutę osobistą chciałbym wspomnieć, że w 1995 r. powróciłem do Polski - po kilkunastu latach emigracji (głównie w Europie Zachodniej) - i byłem dość przerażony zupełnym niemal brakiem zainteresowania Azją w naszym kraju przechodzącym wówczas bolesne procesy transformacji. Uderzało także rozproszenie i skłócenie niewielkiego środowiska badaczy Azji Wschodniej. W tej sytuacji jako „człowiek z zewnątrz” próbowałem podejmować różne inicjatywy integrujące badaczy z różnych instytucji oraz aktywizujące  działania naszego środowiska naukowego.

Od jesieni 1995 r. na życzenie Dyrekcji ISP PAN (z prof. Wojciechem Roszkowskim na czele) zainicjowałem w tym instytucie zwoływane raz na miesiąc ogólnopolskie Konwersatoria Dziejów Najnowszych i Tradycji Politycznych Azji Wschodniej. Na spotkaniach tych gromadziło się od kilkunastu do ponad trzydziestu osób, głównie badaczy wielu generacji z różnych ośrodków naukowych, także poza warszawskich. Przychodzili do nas również byli dyplomaci i osoby działające na polu współpracy z Azją Wschodnią. Było to jedyne wówczas takie forum w Polsce. W roku następnym założyliśmy Towarzystwo Azji i Pacyfiku o charakterze naukowym, a rok później Polską Radę Azji-Pacyfiku, do której zaprosiliśmy również polityków, od prawicy do lewicy, by stymulować zainteresowania elit politycznych, społecznych oraz gospodarczych tym regionem świata. Rada ta zorganizowała wiele spotkań naukowych i poświęconych relacjom Polski z Azją, a także trzy konferencje międzynarodowe o dialogu między cywilizacjami. Służyłem w obu tych ciałach jako prezes i udało się wówczas dla tych inicjatyw pozyskać dość szerokie poparcie (obydwie te instytucje z różnych względów, których tu omawiać nie sposób, zaprzestały działalności w 2005 r.).

Właśnie w kontekście tych poczynań pojawił się pomysł zainicjowania pisma naukowego jako organu wyżej wspomnianego Towarzystwa. Dr Marceli Burdelski z Uniwersytetu Gdańskiego zapoznał nas z dr Adamem Marszałkiem, prezesem dynamicznego wydawnictwa naukowego funkcjonującego wtedy od niedawna w Toruniu. Idea na tyle mu się spodobała, że obiecał wydać pierwszy tom tego pisma i pokryć wszystkie związane z tym koszta. Powołaliśmy zatem prof. S. Szynkiewicza na redaktora naczelnego, a dr Elżbietę Potocką na sekretarza redakcji, zaś ja objąłem funkcję przewodniczącego Rady Programowej pisma. W jej skład weszli jedynie wspomniani powyżej W. Góralski i K. Starzyk tworząc swoisty triumwirat. Mogliśmy zatem organizować nasze spotkania przy jednym kawiarnianym stoliku. Zapleczem kadrowym pisma było zaś wspomniane powyżej nader pluralistyczne konwersatorium.

Stopniowo, wraz z rozwojem pisma, rozbudowie ulegały jego struktury instytucjonalne. W 2012 r., przed dużą reorganizacją wymuszoną przez nowe, ministerialne wymogi dla pism  Rada Programowa liczyła dwadzieścia dwie osoby reprezentujące wszystkie ośrodki akademickie kraju zajmujące się Azją Wschodnią (ciągle pod przewodnictwem tej samej osoby), zaś redakcja sześć osób także z różnych uczelni. Od szeregu lat w Radzie tej zasiadają również przedstawiciele Departamentu Azji i Pacyfiku MSZ oraz reprezentant Wydawcy.

W ciągu 15 lat istnienia pisma funkcję redaktora naczelnego pełniło kilka osób. Prócz wspomnianego prof. Szynkiewicza (tom 1/1998), pełnił ją prof. Adam W. Jelonek (z Instytutu Socjologii UW i Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu UJ, tomy 7/2004 i 8/2005), a ostatnio  przygotowywał je zespół redakcyjny pod kierunkiem prof. Bogdana Góralczyka (sinologa i dyplomaty z Centrum Europejskiego UW, t. 13/2010-15/2012). Przeprowadził on największe dotychczas zmiany w piśmie, w tym zmodyfikował jego szatę graficzną i uruchomił stronę internetową redakcji (zaprojektował ją i redaguje ją dr Stanisław Meyer z UJ). Pozostałych 9 tomów przygotowano pod moim kierownictwem, i do tej pracy znowu powróciłem – mam nadzieję tymczasowo – podejmując przygotowanie tomu 16/2013.  Oczywiście osobowość redaktora naczelnego, jego zainteresowania i preferencje miały zwykle pewien wpływ na przygotowywane przezeń tomy. Istotną była także funkcja sekretarza redakcji, który de facto był zawsze swoistym „pierwszym zastępcą i pierwszym pomocnikiem” szefa. Po dr E. Potockiej przejęła ją od 2004 r. dr Małgorzata Ławacz, sprawująca ją do dzisiaj. Oczywiście pismo ukazywało się przy współpracy i przy pomocy znacznie szerszego zespołu badaczy rozrastającego się stopniowo przez te lata, a publikowało na naszych łamach łącznie ponad stu autorów. Od tomu 10/2007 pismo rozszerzyło swój zakres tematyczny o Indie doceniając ich umacniające się związki z Azją Wschodnią.

Zmieniało się również usytuowanie organizacyjne pisma. Do 2004 r. jego „centrum dowódcze” fizycznie znajdowało się w ISP PAN, a oficjalnie firmowało je Towarzystwo Azji i Pacyfiku, mające siedzibę w Warszawie. Jednak wtedy wygasła jego rejestracja, której z różnych przyczyn (m.in. finansowych) nie wznowiono W związku z tym dr A. Marszałek powołał drugie towarzystwo pod tą samą nazwą, lecz zarejestrowane w Toruniu (i został jego prezesem). Ono też przejęło firmowanie pisma (rozwijając także inną działalność, w tym organizując coroczne konferencje naukowe w Toruniu). Samo „centrum dowodzenia” i redakcja przeniosły się w 2005 r. praktycznie do Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie (gdzie K. Gawlikowski kieruje Centrum Cywilizacji Azji Wschodniej), gdyż szkoła ta stała się oficjalnie współwydawcą pisma. Pokrywała ona odtąd istotną część kosztów przygotowywania kolejnych tomów, inne zaś pokrywało Wydawnictwo A. Marszałek, które publikuje i rozprowadza to pismo dbając także o różne sprawy organizacyjne oraz rozwój pisma. Wiele tomów otrzymywało dofinansowanie MNiSW, niektóre zyskały wsparcie MSZ oraz Polsko-Chińskiego Towarzystwa  Okrętowego „Chipolbrok”, jak też innych podmiotów. Na sukces tego pisma zapracowało zatem bardzo wiele osób i instytucji, którym należą się od nas wszystkich wyrazy uznania i wdzięczności. Szczególne podziękowania jako redaktor chciałbym skierować do moich poprzedników oraz członków redakcji zawsze pracujących społecznie, jak też do autorów dzielących się z nami wszystkimi rezultatami swoich badań, doświadczeń i przemyśleń. Im i Czytelnikom staraliśmy się przez te wszystkie lata jak najlepiej służyć.

Krzysztof Gawlikowski
Redaktor Naczelny i Przewodniczący Rady Programowej

Kwiecień 2013 r.

Ostatnia aktualizacja: 2013-04-13

 

Redakcja: azjapacyfik@swps.edu.pl. Wykonanie strony: Stanisław Meyer, stan.meyer@uj.edu.pl.