Azja-Pacyfik

Mo Yan z literacką Nagrodą Nobla (dodano 2012-10-30)

Akademia Szwedzka ogłosiła 11 października, że laureatem nagrody Nobla w literaturze za rok 2012 został chiński pisarz Mo Yan. To trzeci ostatnio chiński Nobel, po pokojowej nagrodzie dla Liu Xiaobo (2010) oraz literackiej dla Gao Xingijana (2000). Obecna tym różni się od poprzednich dwóch, iż zdobył ją nie dysydent lub polityczny uchodźca, lecz obywatel zamieszkały na terenie ChRL, a nawet przedstawiciel oficjalnego establishmentu literackiego, zasiadający i pełniący funkcje w oficjalnym Związku Pisarzy.

Mo Yan, właściwie Guan Moye, urodził się 17 lutego 1955 r. w wiosce Sanfenzi, w powiecie Gaomi [prow. Shandong]. Wydarzenia „rewolucji kulturalnej” zmusiły go do przerwania nauki i podjęcia pracy na roli a potem w fabryce oleju. Od marca 1976 r. służył w Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej, pełniąc funkcje instruktora politycznego i oficera propagandy. Debiutował w 1981 r. opowiadaniem Rzęsisty deszcz w wiosenną noc [Chunye yu feifei]. Jednakże dopiero w 1983 r., po publikacji kolejnego tomu, Muzyki ludowej [Minjian yinyue] został zauważony przez krytyków, którzy szczególnie wysoko ocenili obszerne opowiadanie Przezroczysta marchewka [Touming de hongluobo]. Potwierdzeniem niezwykłego talentu Mo Yana okazała się powieść Klan czerwonego sorga [Hong gaoliang jiazu], która została uznana przez chińskich czytelników za najlepszą powieść roku 1986 r., stając się rok później kanwą słynnego filmu Czerwone sorgo [Hong gaoliang] w reżyserii Zhang Yimou (nagroda Złotego Niedźwiedzia na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie), powszechnie uważanego za jednego z najwybitniejszych chińskich reżyserów filmowych (i nie tylko, bo reżyserował on także ceremonie otwarcia i zamknięcia Igrzysk Olimpijskich w Pekinie).

W 1986 r. Mo Yan ukończył studia na Wydziale Literatury w Wyższej Szkole Artystycznej ChAL-W, zaś w 1991 uzyskał tytuł doktora w Instytucie Literatury im. Lu Xuna Pekińskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. W 1997 r. wycofał się z wojska i rozpoczął pracę w redakcji „Dziennika prokuratorskiego” [Jiancha ribao], jednocześnie pisząc scenariusze dla radia, telewizji i teatru huaju.

Mo Yan posiada w swym dorobku ponad 80 opowiadań, powieści, esejów, krytyk literackich i scenariuszy. Wiele z nich przełożono na języki obce, w tym na polski. W Chinach i poza ich granicami popularnością cieszą się zarówno opowiadania z lat 80. m.in.: Stara strzelba [Lao qiang], Biały pies na huśtawce [Bai gou qiuqianjia], Sucha rzeka [Ku he], Ucieczka panny młodej [Ao xiang], Eksplozja [Baozha], Rudowłose niemowlę [Jinfa yinge], Radość [Huanle] , jak i późniejsze powieści m.in.: Czosnkowe ballady [Tiantan suantai zhige], Las mangrowców [Hongshulin], Tortury sandałowego drzewa [Tanxiang xing], Czterdzieści jeden bomb [Sishiyi pao]. W 1997 za powieść Obfite piersi, pełne biodra [Fengru feitun] otrzymał prestiżową nagrodę literacką „Pisarza roku”. W Polsce ukazały się przekłady dwóch jego powieści, Kraina wódki (W.A.B., 2006) oraz Obfite piersi, pełne biodra (W.A.B. 2007) jak też jedno z opowiadań, Twoje postępowanie nas przeraża (w tomie Węzły duszy Chrestomatia współczesnych opowiadań chińskich, red. Lidia Kasarełło, Wyd. Akademickie Dialog, Warszawa 2005).

Nobel dla Mo Yana wywołał wręcz euforię w ChRL, gdzie natychmiast próbuje się go wykreować na postać kultową. On jednak, jak na razie, pozostaje wstrzemięźliwy co do tych zapędów. Nagrodę skrytykowali natomiast chińscy dysydenci i emigracja mówiąc, co nie do końca jest słuszne, o „reżimowym pisarzu”. Wypowiedź noblisty na jednej z pierwszych konferencji prasowych, gdzie upomniał się o zwolnienie uwięzionego Liu Xiaobo nieco powstrzymała te krytyki. Tak czy tak, warto się temu oryginalnemu pisarzowi i jego dalszym losom uważnie przyglądać.

Redakcja: azjapacyfik@swps.edu.pl. Wykonanie strony: Stanisław Meyer, stan.meyer@uj.edu.pl.